|
||
 Kuzeybatı Çin’deki fosil yatağı, T. rex ve diğer sürüngen devlerin atalarının küçük olduğunu gösteriyor. Belki ölmekte olan bir hayvanın acı feryatlarıydı dinozoru tuzağadüşüren. Belki de burnuna gelen leş kokusu. Ama yemi her ne idiyse, buyırtıcı kendini çamur çukuruna kaptırınca avını kısa sürede unuttu.Ayakları tabana değmiyordu. Artık ölmeye mahkûm olan hayvan yavaş yavaşkaderine boyun eğdi ve aşırı sıcak, sonunda onu öldürdü. Ancak ölmedenönce, verdiği mücadele başka bir yırtıcıyı daha çukura çekerek ölümtuzağı döngüsünü devam ettirecek ve sonunda çamur da, kurbanlarını 160milyon yıl boyunca birbiri üzerine yığılı bir şekilde gömerek taşadönüşecekti. Bu öykü, Kuzeybatı Çin’in Cungarya Havzası’nda gün ışığına çıkan birkaya sütununda yer alıyor. Sütun, yedi yıldır National GeographicSociety’nin verdiği destekle, James Clark ve Xu Xing adlı ikipaleontoloğun kazılarında ortaya çıkardığı şaşırtıcı bir fosilkoleksiyonunun yalnızca bir parçası. Onların keşifleri, dünyatarihindeki karanlık bir döneme –165 milyon yıl öncesi ile 155 milyonyıl öncesi arasındaki, kıtaların parçalanarak birbirinden ayrılması vedinozorların hızla evrim geçirmesine tanıklık eden zorlu aralığa–ilişkin yepyeni bir pencere açıyor. Kara parçaları bölünür ve hayvanlar da birbirinden ayrı düşerken,dinozor aile ağacında yeni dallar oluşmaya başladı. Sonuçta bu yenidallar, boynuzlu seratopsianlar, zırhlı stegozor ve tyrannozorlar gibipek çok ünlü dinozor grubuna öncülük etti. Ancak bu on milyon yıllıkzaman dilimine tarihlenen kara fosili sayısının çok az olmasıuzmanların canını sıkıyordu. George Washington Üniversitesi’nden Prof.Clark, “Bu grupları sözkonusu döneme kadar izleyebiliyoruz ama dahasonra izler silikleşiyor” diyor. Clark, 2000’de, Cungarya Havzası’na yapılacak bir keşif gezisi içinPekin Omurgalı Paleontolojisi ve Paleoantropoloji Enstitüsü’nünparlayan yıldızı Xu’ya katıldı. Ertesi yıl bu iki uzman, dünyaüzerinde, Orta Jurasik Dönem’e ait kayaların çok az sayıda bulunduğuyerlerden biri olan Shishugou oluşumlarında derinlenmesine bir keşifgerçekleştirdi. Yaklaşık 160 milyon yıl önce burası yanardağlarla delikdeşik olmuş küçük bir sıradağın eteklerindeki bataklıklı bir bölgeydi.Şimdi ise Gobi Çölü’nün batı yakası boyunca uzanan çorak kırgıbayırlarve kumullardan oluşuyor. Clark, “Pek çok küçük fosile rastladığımız buyeri özellikle seçtim” derken küçük tarihöncesi canlıların genellikleender ve bulunmalarının da büyük dinozorlara oranla daha zor olduğununaltını çiziyor. Çinli ve Kuzey Amerikalı uzmanlardan oluşan araştırma ekibi vekazıcılar kazmaya başladıklarında, kayanın içinden kaplumbağalar,timsahgiller, kanatlı pterozorlar ve ilk memeliler gibi ilkelhayvanlardan oluşan bir koleksiyon çıktı. Çoğunda, kendinden sonrayaşayacak olan türlerde evrimin giderek belirginleştireceğiözelliklerin ilk halleri görülüyordu. Örneğin bir seratopsianınkafatasında bulunan kemikli bir hale, kendinden on milyonlarca yılsonra yaşayacak olan torunu Triceratops’u taçlandıracak olan devasaboynuzlu yakanın ilk izlerini taşıyor. Stegosaur’a ait kısmi biriskelet, ünlü zırh–levhalı dinozorların ilk üyelerinden birinden birşeyler görmemizi sağlıyor.  Bir zamanlar dinozorlarla kaplı bir bataklık alanı olan Çin’in CungaryaHavzası günümüzde şahin ve kurtların cirit attığı çorak bir kırgıbayır.Buradaki kaya çıkıntıları, dinozorların hızla evrildiği 160 milyon yılöncesine tarihlenen çok az sayıdaki örnekten biri.  Laboratuvar teknisyenleri, Wucaiwan’da geçtiğimiz yedi yıl boyuncakeşfedilen –ve alçıdan kozalarında koruma altına alınmış olan– 600fosil üzerinde çalışmayı sürdürüyor. Bugüne dek pek çoğu bilim dünyasıaçısından da yeni olan 40 tür tanımlandı.  Karada yaşayan ilkel timsahgillerden Junggar-suchus sloani’ninkafatası, dinozor evriminin çok az bilinen dönemine ışık tutan birfosil hazinesinin parçalarından biri.  "Gongbusaurus" wucaiwanensis gibi ilk gagalı dinozorlar evrimleşerek Kretase döneminin büyük ördekgagalı dinozorlarına dönüştü. |
||
