|
|
 |
« : 14 Eylül 2007, 23:35:58 » |
|
İÇİNDEKİLER
1. Bilgisayarınız yavaşladı mı?
2. Casus yazılımlar ve virüsler
3. İşlemcinin çok ısınması
4. Hafıza (RAM) sorunları
5. Sabit disk sorunları
6. BIOS ayarları ve Windows hizmetleri
7. Kaçak işlemler
8. Disk birleştirme neden gerekli?
9. Sizden habersiz çalışan uygulamalar
10. Dosya sistemlerinin performansa etkisi
Bilgisayarınız yavaşladı mı?
Yeni bir bilgisayar alındığında donanımsal problem olmadığı süreceşikayetler de oldukça azdır. Windows hızlı açılır, programlar anındaekrana gelir, işlemler süratlidir. Ancak aradan zaman geçtikçe sisteminyavaşladığını ve hatta bazen takıldığını fark ederiz.
Aslına bakarsanız bilgisayarın yavaşlamasına sebep olan durumlarsaymakla bitmez. Herhangi bir donanımsal hata olmasa dahi zamaniçerisinde çok fazla kullanımdan dolayı (yazma okuma işlemleri çokyapıldığından) bir yavaşlama görülebilir. Yani bilgisayarınızınyavaşlamasının temel sebebi onu çok fazla kullanmış olmanız bileolabilir.
Önemli olan şey ise doğru teşhisi koyabilmek ve yavaşlamaya sebepolabilecek konular hakkında fikir sahibi olmaktır. Biz de bu sorunlaryumağı arasından en çok karşılaşılan durumları toparlayıp bir arayagetirdik ve daha fazla masraf yapmanızın önüne geçebilecek veya birşekilde faydalanacağınızı umduğumuz bir liste oluşturduk.
Dikkat!
Hemen uyaralım, az sonra okuyacaklarınızın çoğu, orta ve ileri düzeykullanıcılara hitap ediyor. Eğer sisteminize hakim değilseniz,yanlışlıkla bozabileceğiniz ayarlarınızdan ötürü oluşacak sonuçlar içinsorumluluğu da üzerinize alacağınızı unutmayın.
Casus yazılımlar ve virüsler
Her zaman için en önemli güvenlik sorunu olarak bu ikisi göze çarpar vebu iki kafadar, aynı zamanda bilgisayarın performansını da önemliderecede azaltırlar.
Casus yazılımlarla baş etmenin ilk ve en önemli adımı bilgisayarınızacasus yazılım temizleyici bir program kurup tarama yapmanız ve programısık sık güncellemenizdir. Aynı şey elbette virüs programları için degeçerli.
İnternette Ad-aware, Spybot, Site Advisor veya Active Virus Shield gibiücretsiz ve işinizi rahatlıkla gören pek çok yazılım bulmanız mümkün.Ancak zaman zaman bu programlar da yetersiz kalabiliyor. Bu durumlardayapabileceğiniz birkaç şey daha var.
Ctrl Alt Delete tuşlarına aynı anda bir kere basarak ulaşabileceğinizGörev Yöneticisi penceresinde tanımadığınız, farklı isimde dosyalarolup olmadığını kontrol edin. Şüpheli gördüklerinizin işleminisonlandırın,
Başlat menüsündeki Çalıştır komutuna msconfig yazarak ulaşacağınızkonfigürasyon düzenleme penceresinde, bilgisayarın açılışında yer alandosyalara göz atın. Gereksiz gördükleriniz veya şüphelendiklerinizinişaretini kaldırın.
Casus yazılım olduğuna emin olduğunuz isimleri Çalıştır üzerindenregedit diyerek ulaşabileceğiniz Kayıt Defteri‘nde aratıp bu isimleilgili girişleri elle silin. (Aman dikkat, casus veya virüs olduğunaemin değilseniz Windows’un işleyişini etkileyen yerlere müdahale edipbozuyor da olabilirsiniz)
Bilgisayarınızda özellikle de Windows’un kurulu olduğu sürücünüzde yeralan şüpheli dosya veya klasörleri silin. Önlem amacıyla birden fazlacasus yazılım önleyici kullanın. Bazen birinin bulamadığını bir diğeribulabiliyor.
Tüm bu yukarıdaki maddelere rağmen başarısız olunduysa, aynı işlemleri Windows’u bu sefer Güvenli Kip‘te açarak tekrarlayın.
Virüs temizleme
Virüs temizleme teknikleri casus yazılımlardan biraz daha farklıdır.Her bir virüsün karakteristiği farklı olduğu için, eğer antivirüsprogramınız başarısız olduysa bilgisayarınıza bulaşan virüsün adınıbulup internette temizleme yöntemini ufak bir aramayla kolaycabulabilirsiniz. Bulaşan virüsün ismini bilmiyorsanız, bilgisayarınızagösterdiği etkileri yazıp arama yapabilirsiniz.
Bugüne kadar başa bela açan sayısız virüs var. Ancak son dönemlerde ensık karşılaşılan virüsler Sober.P, Cabir, Mugly, Atak, Maslan, Anzae /Inzae, Zafi, Netsky, Sober.I / Sober.J, Bogra, Bagle.AZ, Beagle.AR,Korgo.A, Bloodhound, Padobot, Lovegate, MyDoom, Bagle olaraközetlenebilir.
İşlemcinin çok ısınması
Son nesil işlemciler yüksek performans sundukları kadar işlemkapasiteleri nedeniyle de fazla ısınma yapabiliyorlar. Bu nedenleyanlarında mutlaka bir soğutucu sistemle birlikte anakarta takılmalarıgerekiyor. Hatta oyun sistemleri gibi ileri düzey bilgisayarlarda suylasoğutma veya kasa üzerindeki ek donanımlar gibi pek çok alternatif yolda söz konusu.
İşlemcinin ısısı kendi makul ölçülerinin üzerine çıktığında sistemimizyavaşlamaya veya düzensiz çalışmaya başlar. Daha da ötesi kilitlenmelerbile yaşanabilir. Yeni nesil anakartlar artık işlemcinin ısısını BIOSaracılığıyla izleyip raporlayabiliyor. Yardımcı programlar sayesinde deişlemci ısısını kontrol etmeniz artık çok daha kolay hale geldi.
Beni yıka!
Önceki yazımızla paralel olarak bu madde altında benzer önlemlerisıralayabiliriz. En büyük düşman toz, fanların dönesine engelolacağından ara ara temizlik yapmanızda fayda var.
Kasanız kapalıyken fanların tozlandığını, artan gürültüden veya kasayadokunduğunuzda hissedeceğiniz titreşimden rahatlıkla farkedebilirsiniz. İlk zamanlar daha sessiz olan bilgisayarınız güngeçtikçe rahatsız edici boyutta bir ses çıkarıyorsa, bilin kifanlarınız tozlanıyor. Böyle durumlarda hem işlemci, hem de güçünitesinin fanlarını temizlemeyi ihmal etmeyin.
Yenisini mi almalı?
Elbette fabrika çıkışı sıfır bir fan çok daha sessiz olacaktır. Ancaktozları temizlerken kullanacağınız sprey, hava püskürtücü veyadikkatlice silmek şartıyla kullanacağınız bir bez bile sizi masraftankurtaracaktır. Yine de fazla mal göz çıkarmaz. Yedek bir fanınızınbulunması her zaman için sizin yararınıza.
Isı kontrolünü sağlayan pek çok program mevcut, Google’da “cpu monitorsoftware” diye arama yapıp ücretsiz onlarcasına ulaşabilirsiniz.
Hafıza (RAM) sorunları
Bozulmuş veya işe yaramayan hafıza modülleri elbette kullanılamaz halegeldiklerinde hızınızı yavaşlatırlar. Ancak burada dikkatinizi çekmekistediğimiz konu biraz daha farklı.
Üreticiler donanımları piyasaya sürdüklerinde, kullanım özelliklerininiçinde bazı teknik detaylara da yer verirler. Eğer aldığınız modüllerbirbirine veya anakarta doğrudan uyumlu değilse hız problemi yaşamanızda kaçınılmazdır. Aynı zamanda modüllerin fazla ısınması da yavaşlığasebep olabilir.
Eskiden bir hafıza alırken anakartınızın modeline bakıp desteklediğihızlara ve kart üzerinde kaç tane boş yuvanız olduğuna göre seçimyapmak yeterliydi. Ancak günümüzde farklı hız ve tiplerde pek çokhafıza modülü var.
Anakartınıza göre hafıza
İyi anakartlar, bu modüllerin fabrika çıkışı belirtilen hızdeğerlerinden daha fazlasına da tolerans gösterebiliyorlar. Böyledurumlarda hafıza modüllerinizin değer aralığını ve şu anki çalışmadeğerinin maksimum değerin altında olup olmadığını kontrol ederek BIOSüzerinden ayar yapıp performansı değiştirebilirsiniz.
Ufak bir ihtimal de olsa, çok ucuza aldığınız hafıza modüllerinde bazıeksiklikler veya kusurlar bulunuyor olabilir. Standart bir çalışma içinyeterli görünen bu modüller ilerleyen dönemde hızın düşmesine ve maviekranlarla karşılaşmanıza yol açabilirler.
Hafıza modülleri çok ısınıyor mu?
Eskiden modüllerin ısınması gibi bir problem söz konusu değildi. Ancaközellikle SDRAM’lerin çıkışından itibaren bu olay tamamen değişti. Eğerşüpheleniyorsanız, kontrol etmenin yolu kasanızın içini açıp hafızayadokunarak elinizle sıcaklığına bakmaktır.
Bilgisayarı kapadıktan sonra hafızayı yuvasından çıkarıp çok fazlaısınıp ısınmadığını (elinizle dokunduğunuzda aşırı sıcaklık varsa)anlayabilirsiniz. Aşırı ısınmayı önlemenin yolu kasanızda iyi bir havadolaşımı sağlamak ve hatta çok ısınma varsa ek bir fan almaktır. Isıyıyayan metalik soğutma sistemleri de bu iş için uygundur.
Sabit disk sorunları
Diskinizde meydana gelebilecek arızanın tipine göre (mekanik,elektronik veya mantıksal firmware) farklı sonuçlarlakarşılaşabilirsiniz. Düşük erişim süreleri, hatalı veya kullanılamayanhafıza alanları (bad sector), mavi ekranlar, arada sırada boot işlemisırasında karşınıza çıkan hatalar gibi…
Bu sıraladıklarımızın çoğu da yardımcı programlar olmadan, fanıntozlanmasına nazaran anlaşılması çok daha güç sorunlardır. Ancakkolaylıkla farkedebileceğiniz şey hızın azalmasıdır. Diskiniz durumukötüye doğru gidiyorsa sisteminiz de yerlerde sürünecektir. Yazma vekopyalama işlemleri uzun zaman alacaktır.
Eğer NTFS dosya sistemi kullanıyorsanız, yazma işlemi sırasında uygunalanlar bulunana kadar siz kahvenizi içip tuvalete bile gidebilirsiniz.Geldiğinizde işlem yeni bitiyor olacak veya hata mesajıylakarşılaşacaksınız. FAT gibi diğer dosya sistemlerinde mavi ekranlakarşılaşma şansınız bile yüksek.
Çözüm yolu nedir?
Sabit diskinizin gereğinden fazla yavaş çalıştığını düşünüyorsanız disktarama ve kontrol işlemlerini (scandisk ve chkdsk) uygulayın. Buradanelde edebileceğiniz en büyük ipucu, daha önceden sağlam olansektörlerin bozulmuş olduğunu (bad sector) görmenizdir. Anlayın kidiskiniz için durum kötüye gidiyor.
Verilerinizi derhal yedekleyin. Hatta yedekte ikinci bir sabit diskdaha bulundurun ki çökme yaşadığınızda acil müdahale edilebilsin.
Benzer şekilde, eğer diskinizde artık daha önce duymadığınız kadargürültülü bir çalışma gerçekleşiyorsa durum yine pek iç açıcı değil.Benzer işlemleri yine yapın. Daha fazla bilgi için sabit disk önlemleriyazımıza da bir göz atın.
BIOS ayarları
Pek çok kullanıcı bilgisayarı alıp kurduktan sonra BIOS ayarlarına hiçdokunmaz ve aldığı günkü şekliyle kullanır. Aslında çoğu zaman daburayı kurcalamaya gerek bile yoktur. Ancak nadir de olsa bazıdurumlarda BIOS ayarlarınız sisteminizin en uygun konfigürasyonunauymayan ayarlara sahip olabileceğini unutmayın.
Yavaşlama sebebi olarak göstermek abartı olsa da, performansı artırmakiçin BIOS ayarlarını üst seviyelere çekmek sizin elinizde diyebiliriz.Bunun için anakartınızın özelliklerini okumak ve sınırlarınıbelirlemek; ardından da BIOS üzerinden bu sınırlar çerçevesinde gereklidüzenlemelere gitmek gerekir.
Ne yazık ki BIOS ayarları için standart hale getirilmiş uygulama veyadeğişiklik tablosu gibi bir şey yok. Anakartınızın modeline göredeğişiklik gösteren bu bilgileri, üreticisinin sayfasındanedinebilirsiniz.
Windows hizmetleri
Standart bir kurulum sonrasında Windows’un sunduğu hizmetlerin pek çoğuvarsayılan olarak çalışır veya kurulu halde gelir. Ne var ki, sisteminçalışması için kurulumları şart olmayan bu hizmetlerin büyük birkısmını da çoğu zaman kullanmayız bile. Kullanmayacağımız bu hizmetlerde boş yere hem yer kaplar hem de performansı azaltırlar.
Bu hizmetlerden hangilerinin çalıştığını görmenin bir yolu YöneticiAraçları‘na girmektir. Bilgisayarım‘a sağ tıklayıp Yönet dediğinizdeaçılacak ekranda hizmetin adı, durumu ve başlangıç tipi gibi bilgilerigörmeniz mümkün. Burada hizmetlerin üzerine çift tıklayıp özelliklerinide görme şansınız var.
Üst kesimden durdurma simgesine basarak dilediğiniz hizmeti servis dışıbırakabilirsiniz. Ancak bunu yapmadan önce tıpkı daha öncebahsettiğimiz msconfig işleminde olduğu gibi burada da hizmetin işinizeyaramadığına emin olun.
İndeksleme işlemi hızı düşürüyor
Hızı düşüren hizmetlerin en önemlisi de indekslemedir. Bu hizmetleWindows, bilgisayarınız üzerinde arama yaptığınızda daha kolayerişebilmeniz için arka planda diskinizi tarar. Bu da çalışmanızıyavaşlatan etkenlerden birisidir. Dilerseniz bu hizmeti devre dışıbırakabilirsiniz.
Kaçak işlemler
Bu işlemler, işlemcilerin devirlerini zorla ele geçirirler. Bu durumayol açan olağan şüpheliler ise kötü yazılmış sürücüler veya yeni birişletim sistemine kurulmuş eski programlardır. Görev Yöneticisi‘ndebunları görebilmeniz mümkündür.
İşlem süresinin neredeyse %100′ünü işgal eden herhangi bir işlemcik(process) kaçak işleme örnek verilebilir. Resimde göreceğiniz SystemIdle Process denilen işlem, bilgisayarın kullanılmadığı zamanlarda %98seviyesindedir ve bu doğal bir veridir. Ancak bu değer çok düşmüşseveya bir başka işlem %98 seviyelerine çıkmışsa, bilin ki bu kaçak birişlemdir.
Kaçak bir işlem yakaladıysanız onu üzerine sağ tıklayıpsonlandırabilirsiniz. Bazılarını durdurabilmek için aynı işlemi birkaçkez tekrarlamanız da gerekebilir. Eğer yine de sonlandırılmıyorsabilgisayarı yeniden başlatmanız bir çözüm olacaktır.
Kaçak işlemler kilitlenme veya programın bozuk çalışması sonucu devreyegirip işlemciyi de gereksiz yere yorarak performansınızı düşüren enbüyük düşmanlardan biridir.
Disk birleştirme neden gerekli?
Bilgisayarınıza yeni dosyalar eklendikçe, silindikçe veyadeğiştirildikçe, bu dosyalara ait bilgiler de diskiniz üzerinde çeşitliyerlere yazılır veya silinir. Her dosya boyu aynı olmadığı için yeniekleyeceğiniz bir dosya, önceden silinen eski bir dosyanın kapladığıalana sığmıyorsa, uygun bulunan ilk yeni alana yazılır.
Kaba ve temsili bir örnekle şu şekilde daha rahat açıklayalım. Diyelimki 5KB’lik bir dosya sildiniz ve 10KB’lik yeni bir dosya kopyalamasıyapacaksınız. Silinen dosya nedeniyle 5KB’lik bir alan boşa çıktı.Ancak yeni dosya (10KB) buraya sığmadığı için, bulunan ilk boş yerekopyalanacak. Es geçilen bu alan ise uzun süre buraya uygun şeylerbulunamadığı için boş kalabilir.
Bu yolla zaman içerisinde sabit diskiniz üzerinde pek çok boşluklaroluşabilecektir. Hatta programların belli kısımları bir yerde, diğerkısımları ise farklı bir yerde depolanıyor olabilir. Sisteminiz budosyaları çalıştırırken farklı yerlerden bulup getireceğinden ve bu dabir süre alacağından ötürü sizi yavaş çalışmaya doğru itecektir.
Disk bölünmesini engellemek
Bu durumun önüne geçmek için periyodik olarak disk birleştirme işlemiyapmanız size fayda sağlar. Diskinizin boyu büyüdükçe disk birleştirmeişlemi de o derecede uzun bir süre alır. Ancak sabit diskinizi birdüzene soktuğu ise gerçektir.
Diskiniz çok dolu olduğunda gerçekleşen yavaşlamanın sebeplerindenbirisi de bu bölünmelerdir. Dolayısıyla disk alanınızın %20 ila 25′icivarında bir boş alan bırakmanız her zaman için bu bölünmeyi minimunseviyeye indirir.
Disk birleştiricisine, birleştirme yapmayı istediğiniz sürücüye sağtıklayıp (örneğin C) Özellikler‘den Araçlar‘a gelerek ulaşabilirsiniz.
Sizden habersiz çalışan uygulamalar
Sistem tablasında onlarca simgesi olan kullanıcılara rastlamışsınızdır.Sağ alt köşede sistem saat ve tarihinin yanındaki bu onlarca simgeaslında bilgisayarın yavaş kullanıldığına işaret eder. Her bir simge,arka planda (veya ön planda) çalışan bir işlemi gösterir. Çoğukullanıcı da bilgisayarda o anda belki de 20′den fazla programın aynıanda işlem yapmaya çalıştığından haberdar bile değildir.
Burada fazla simge birikmesinin en önemli sebeplerinden biri buprogramların Windows başlar başlamaz otomatik olarak çalışmasıdır.Öncelikle Başlat menüsünden girerek Başlangıç seçeneği altında nelerinolduğuna bir göz atın. Burada kullanmadığınız programlarınkısayollarını görürseniz sağ tıklayıp doğrudan silebilirsiniz. Çünküçalışan her bir program daha yavaş bir bilgisayar anlamına gelecektir.Hele ki bunlar gereksiz programlarsa, boşu boşuna yavaş bir sistemkullanıyor olabilirsiniz.
Kayıt Defteri üzerinde değişiklikler
Bütün programları bu menü altından göremeyebilirsiniz. Bir diğer gözatılması gereken yer Kayıt Defteri. Regedit ile deftere girdiğinizdeHKEY_ LOCAL_MACHINE\Software\Microsoft\Windows\CurrentVe rsion\Run veHKEY_LOCAL_MACHINE\Software\Microsoft\Windows\Curr entVersion\RunOncebaşlıkları altında açılışta çalışan programların listesini görmenizmümkün.
Programların kendi içinden ayarlama
Programların Windows açılır açılmaz çalışmasını engellemek için, herbir programın içinde Seçenekler veya Ayarlar gibi menüler altında“başlangıçta çalıştır” tarzındaki işaretleri kaldırmanız da yeterliolacaktır.
Dosya sistemlerinin performansa etkisi
Bazı dosya sistemleri diğerlerine oranla büyük alanlı disk bölümlerindedaha iyi çalışırlar. Makinenizin üzerinde NT, Windows 2000 veya XPkuruluysa NTFS dosya sistemine sahip olmak performans açısından dahamantıklıdır.
Dosya sistemi performansı, küme boylarıyla (cluster) yakındanilgilidir. Mesela NTFS dosya sisteminde 60GB’lık bir sabit diskinizvarsa küme boyu da muhtemelen 512 byte’tır. Bu da diskinizde devasasayıda küme olduğu anlamına gelir.
Eğer diskinizde daha önce bahsi geçen bölünmeler fazla olduysa,dolayısıyla bu da problemlerin artacağına işarettir. Çünkü her bir kümeüzerinde iz takibi ve arama işi (track and seek) gerçekleştirilir. Buörnekteki gibi sayı çok fazlaysa, işlem de zaman alacaktır.
Küme boylarını değiştirmek
Bir çözüm büyük küme boyları kullanmaktır. Eğer küme boylarını 4K veyadaha büyük değerlere ayarlarsanız dosya yükleme zamanlarında önemlisüre kısalmaları olduğunu göreceksiniz. Ancak küme boyunu artırmanın dahantal boş alanlar ve bir miktar israf edilen disk alanı olarak sizegeri döneceğini de unutmayın.
Kayıt Defteri’nde ufak dokunuşlar
Bir diğer yol ise yine Kayıt Defteri üzerinde bazı ayarlarla oynayarakdosya sisteminin yoğunluğunu azaltmaktır. İlk bakmanız gereken yerdefterde HKEY_LOCAL_MACHINE\SYSTEM\CurrentControlSet\Contro l\üzerinden ulaşabileceğiniz NtfsDisable8dot3NameCreation bölümü.
Bu değeri 1 yaptığınızda geriye doğru uyumluluk için dosya isimlerindekullanılan 8.3 (8 karakter dosya ismi, 3 karakter dosya uzantısı)sistemini durdurmuş olacaksınız. Eğer 8.3 tarzında dosya tiplerikullanmıyorsanız bu seçeneği kaldırmanız biraz performans artışısağlayacaktır.
NTFS için bir diğer kullanışlı veri iseHKEY_LOCAL_MACHINE\SYSTEM\CurrentControlSet\Contro l\Filesystemüzerinden ulaşılabilen NtfsDisableLastAccess bölümü. Bu değeri 1yaptığınızda dosyaya son erişilen zamanın bilgisi tutulmaktanvazgeçilecektir. Ama aklınızda bulunsun, dosya açıldığında veyadeğiştirildiğinde artık üzerindeki son değişikliğin tarihitutulmayacağı için daha sonradan işinize yarayabilecek bu veriyikapatmış olabilirsiniz.
FAT dosya sisteminde
Eğer NTFS dosya sistemi kullanmıyorsanız dosya veya klasörlerinizi kökklasörden (root) taşıyarak performansı artırabilirsiniz. Örneğin FATsisteminde scandisk işlemi sonrasında .chk uzantılı pek çok dosya bukök klasörün içine yerleşecektir.
Kişisel dosyalarınızı C’de tutmayın
Eğer Windows’u C sürücüsüne kurduysanız, performansı artırmak içinkişisel dosya ve klasörlerinizi mümkün olduğu kadar (eğer varsa) D veyaE gibi sabit diskinizin diğer sürücü bölümlerinde tutmakta fayda var.
Bu durum Windows’un rahat çalışmasına olanak sağlayacağı gibi, diskinizbir nedenle çökerse de işinize yarayacaktır. Böylelikle ikinci birsabit disk üzerinden bilgisayarı açıp, okuma yazma işleminin daha azolacağı (bozuk sektör riskinin azalacağı) diğer sürücülereyerleştirdiğiniz kişisel dosyalarınızı kurtarmak daha kolay hale gelir.
|
Eğitim-Öğretim / TRForumcu Dershanesi
